Nhân
ngày giỗ đầu của Thiếu tướng Huỳnh Đắc Hương, người Chính ủy, người trưởng Ban
kính yêu của các Cựu QTN&CGQSVN tại Lào
(11.6.2025
– 11.6.2026)
TƯ LỆNH, CHÍNH ỦY - MỘT CẶP TÂM ĐẦU, Ý HỢP
Thiếu tướng Huỳnh Đắc Hương
Trong những cuộc chiến tranh đã qua,
một chân lý “không dễ chấp nhận” nhưng rồi cũng đã được thừa nhận, khẳng định
rõ “Vũ khí là yếu tố sức mạnh vật chất không thể thiếu trên chiến trường, nhưng
con người mới là nhân tố quyết định thắng lợi cuối cùng”. Chân lý và nhận định
biện chứng này rất ứng nghiệm với mặt trận Thượng Lào trong KCCM khi vai trò
lãnh đạo, chỉ huy của các sỹ quan cao cấp QĐND Việt Nam giữ vai trò đặc biệt
quan trọng trong tác chiến trên chiến trường mà tiêu biểu đó là đồng chí Vũ
Lập.
Sau khi hoàn thành nhiệm vụ Phó Chính
ủy chiến dịch Play Me ở Tây Nguyên, khoảng giữa năm 1966 tôi được Bộ điều về
làm Phó Chính ủy Quân khu Tây Bắc thay Đại tá Trần Thế Môn. Quân khu Tây Bắc
lúc đó do Đại tá Vũ Lập làm Tư lệnh. Tuy buổi gặp gỡ ban đầu giữa chúng tôi rất
đơn giản, nhưng sau này hai chúng tôi đã trở thành một cặp đôi Tư lệnh và Chính
ủy rất tâm đầu ý hợp! Chúng tôi đã làm việc cùng nhau suốt những năm chiến đấu
vô cùng khó khăn, gian khổ, ác liệt cả ở trong nước và đặc biệt là những năm
chiến đấu bên nước bạn Lào. Từ buổi đầu gặp mặt đó, với sự đoàn kết trên tinh
thần đồng chí giữa chúng tôi mà cả hai đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ lãnh đạo
Quân khu Tây Bắc và làm tròn nhiệm vụ quốc tế tại nước bạn Lào do Đảng, Quân
đội trao phó cho đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng 5/1975.Thời gian trôi
thật nhanh, Thượng tướng Vũ Lập (nguyên Tư lệnh Quân khu Tây Bắc, nguyên Tư
lệnh các chiến dịch lớn ở Thượng Lào và CĐC-XK giai đoạn từ 1968 đến 1972...)
vĩnh biệt chúng ta đến nay đã ngót một phần ba thế kỷ. Mỗi khi nhắc đến tên các
chiến dịch, nhắc tới anh Vũ Lập thì bao nhiêu ký ức, kỷ niệm trong tôi một thời
“vào sinh ra tử” trên chiến trường nước bạn Lào lại thấp thoáng ùa về...
Tôi còn nhớ như in, chiến dịch đầu tiên
tôi là Chính ủy và anh Vũ Lập là Tư lệnh đó là Chiến dịch Nậm bạc (từ 12/1/1968
đến 27/1/1968) có rất nhiều kỷ niệm mà tôi không thể quên, bởi mục đích quan
trọng của chiến dịch này trên phạm vi toàn cục cuộc chiến tranh chống Mỹ là “Ta
nghi binh làm cho Mỹ không biết được Cuộc Tổng tấn công Mậu Thân 68!”.
QK Tây Bắc lúc đó có sư đoàn 316 là chủ
yếu đóng ở Mộc Châu do Đại tá Lê Thùy làm sư trưởng, khi đó mọi người hay gọi
đùa là “Sư Lê” vì cả Sư trưởng, Chính ủy và Tham mưu trưởng đều họ Lê (Lê Thùy,
Lê Vũ, Lê Hoàn). Anh Vũ Lập và mấy anh ở sư 316 vừa là đồng hương Cao Bằng, vừa
cùng là người dân tộc Tày nên họ rất hiểu nhau!
Khi chúng tôi nhận lệnh đi chiến
trường, Bộ chỉ cho hai tuần để làm công tác chuẩn bị chiến dịch! Trước một mệnh
lệnh quá gấp rút như vậy, nhưng anh Vũ Lập không hề phàn nàn! Anh bàn ngay với
tôi để triển khai thực hiện. Là một cán bộ chính trị, tôi thấy rất ưng ý trước
ý thức chấp hành nghiêm túc mệnh lệnh, không quản ngại khó khăn của anh. Hai chúng
tôi đã ngay lập tức cùng đi xuống Sốp Cộp - Sông Mã rồi gọi anh Lê Thùy từ Mộc
Châu về để cùng đi chuẩn bị chiến dịch. Nơi chúng tôi phải vượt qua là “99 con
suối”, thực ra chỉ một khúc suối thì đúng hơn!
Một tư lệnh quân khu mà trực tiếp đi
chuẩn bị chiến trường ngay từ bước đầu tiên thì đó là một tấm gương mẫu mực.
Quá trình chuẩn bị chiến dịch Nậm Bạc là rất khẩn trương, cường độ làm việc căng
thẳng vì mệnh lệnh của trên thay đổi liên tục để phù hợp với tình huống thực
tế…Từ 2 tuần rút xuống 1 tuần, và, cuối cùng… 3 ngày !!! Có thể nói, chúng tôi
đã đoàn kết, ăn ý và phải nỗ lực, sâu sát, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ rất
cao mới hoàn thành được bước chuẩn bị gấp rút này.
Khi
về, anh Lập bảo tôi:
- Ta không về Sông Mã nữa mà qua đường Tây
Trang (Điện biên) !
Chắc anh có ý muốn tôi nắm rõ thêm về
địa hình Tây Bắc, sau này tôi biết thêm rằng anh Lập hiểu rõ đia bàn Tây Bắc và
vùng Bắc Lào như trong lòng bàn tay.
Trước chiến dịch, chúng tôi đã từng
rất tâm huyết với câu nói của đồng chí Khăm Tày Xi Phăn Đon:
- Trận vừa rồi “no nhưng không ngon”
!!! Các đồng chí đều biết Lào chỉ có vài triệu dân, chúng ta diệt nhiều địch
thế này, chúng tôi e sau khi chiến thắng sẽ không còn người để xây dựng lại
nước Lào nữa đâu. Những người theo địch hiện nay đa phần là do nghèo đói, bị
lừa bịp, mua chuộc hoặc do thiếu hiểu biết thôi ! Nếu ta bắt sống được nhiều,
cảm hóa, giáo dục giác ngộ họ đế sau này họ góp phần xây dựng đất nước mới thật
sự tốt !
Hai chúng tôi đều thấy anh Khăm Tày nói
rất chí lý.
Cũng
trên tinh thần ấy, anh Lập cho mời anh Thăng Bình, Tham mưu trưởng mặt trận lên
quán triệt phải hết sức cố gắng thực hiện yêu cầu này của Bạn. Điều đó cũng có
nghĩa là phải thay đổi rất nhiều chi tiết về chiến thuật trong kế hoạch tác
chiến từ đánh tiêu diệt chuyển thành đánh cho địch “vỡ trận”bỏ chạy rồi bao
vây, bắt sống càng nhiều càng tốt…Để làm được việc này, chúng tôi sử dụng Sư
đoàn 335 (nay là eBB335/f324/qk4), một đơn vị nổi tiếng của qk Tây Bắc về sở
trường đánh rừng núi đang nằm sẵn và hoạt động rất hiệu quả trên địa bàn 2 tỉnh
Luang Phabang – Phongsaly tăng cường thêm dBB409 QGPND Lào triển khai thành đội
hình bao vây nhiều tầng, nhiều lớp…hai đơn vị này hình thành 5 đến 6 lớp vòng
vây, đón lõng trên tất cả các ngả đường dự đoán địch có khả năng chạy qua.
Chiến dịch Nậm Bạc tiến hành đúng theo
ý đồ của ta. Đánh chính là fBB316 (2eBB148 -174). Pháo binh chiến dịch ta dồn
dập khai hỏa vào các mục tiêu chủ yếu đã chọn: sân bay, kho tàng, sở chỉ huy,
trận địa pháo, hỏa lực địch hơn 30 phút…bộ binh xung phong, địch lập tức vỡ
trận chạy tán loạn mà không hề biết rằng các lớp vòng vây nhiều tầng của ta
đang chờ, thậm chí lớp vòng vây ngoài cùng có nơi cách tâm chiến dịch đến 50km
!!! Sau này, tên đại tá Hôm, chỉ huy trưởng Nậm Bạc khai rằng:
- Tôi đã thoát qua được 4 lớp bao vây
của các ông, cứ nghĩ rằng thế là thoát, không ngờ vẫn còn lớp thứ 5 !!!
Chiến dịch đầu tiên được cùng làm việc với
anh Vũ Lập đã để lại trong tôi nhiều ấn tượng hết sức tốt đẹp. Ở anh, bên cạnh
kinh nghiệm chỉ huy tác chiến là tác phong rất sâu sát, anh ít nói nhưng biết
tôn trọng, lắng nghe ý kiến xung quanh, nhất là những người đã trải nghiệm thực
tế chiến trường.
Một việc nữa tôi có thể kể ra đây để nói rõ
hơn về quan điểm tác chiến “Quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ bằng mọi giá!” của
anh Vũ Lập.
Khoảng đầu năm 1969 anh Lập, tôi và
các anh Khămtày Xiphănđon, Xamản Vinhakệt gặp nhau ở Cánh đồng Chum, anh
Khămtày nói:
- Chúng ta đánh giặc theo mùa, như
vậy mới ở dạng “không chuyên nghiệp” ! Cứ mùa khô ta đánh thì mùa mưa địch lại
chiếm lại! Liệu chúng ta có thể phá quy luật này không ? Đánh giặc được tất cả
các mùa thì mới đúng là “lính chuyên nghiệp” chứ !? Theo các anh, mình có làm
nổi không ?
Ý kiến của anh Khămtày làm cả tôi và anh Vũ
Lập ngạc nhiên vì ai cũng hiểu rằng, đánh địch mùa mưa ở Cánh đồng Chum là khó
khăn vô cùng:
- Do điều kiện địa hình, đường xá ở
Cánh đồng Chum vào mùa mưa thì mọi phương tiện xe cộ hầu như không đi nổi. Vì
vậy các trang thiết bị, vũ khí, khí tài quân sự rất khó triển khai.
- Dự trữ hậu cần của ta không nhiều, hậu
cần tại chỗ hầu như không có vì dân cư thưa thớt và kinh tế rất nghèo nên không
thể huy động được!.
- Từ xưa đến nay, ta chưa bao giờ làm
điều này! Bây giờ triển khai liệu cán bộ, chiến sỹ có thông không! Mặc dù biết
sức mạnh của Quân đội ta là ở ý chí chiến đấu của chiến sỹ!
Tôi và anh Vũ Lập đã cùng bàn bạc rất
nhiều về việc này, cuối cùng anh nói:
- Hai khó khăn đầu là việc của tôi ! Còn
khó khăn thứ 3 là việc của anh! Tuy anh chỉ một việc, nhưng phần việc của anh
nặng lắm đấy! Anh làm được thì chúng mình chẳng còn gì phải bàn cho mất thời
gian…
Nghe anh Vũ Lập nói thế, tôi mừng quá. Một cán
bộ chỉ huy quân sự am hiểu về công tác chính trị thế này thì còn gì bằng! Thế
là tôi cười :
- Chúng ta là lính Cụ Hồ mà anh! Vậy ta
quyết tâm làm nhé! Theo tôi, ta “ăn thử
trước” thằng Mường Sủi (Trung tâm hậu
cần QK2 địch) xem sao !?
Anh Lập tán thành ngay:
- Dự trữ hậu cần của ta không nhiều vì
ta vừa qua chiến dịch Nậm Bạc! Nhưng tôi nghĩ còn đủ để giải quyết Mường Sủi !
Khi giải quyết được Mường Sủi thì dùng ngay hậu cần của địch để trụ lại trong
mùa mưa !? Việc ở đường xá đi lại thì tính chuyện nhờ các bạn Lào, nhờ chính
anh Khăntày chứ ai? Vậy ta nhất trí nhé !.
Trận
Mường Sủi đầu mùa mưa (tháng 4-1969) đã được quyết định như vậy. “Vạn sự khởi
đầu nan”, có thể nói, đây là một trận đánh vô cùng khó khăn nhưng cuối cùng
chúng ta đã chiến thắng, xóa sổ được một căn cứ hậu cần - huấn luyện quan trọng
của địch, tiêu diệt, bắt sống nhiều sinh lực địch có cả cố vấn quân sự Mỹ,
Thái, thu được rất nhiều chiến lợi phẩm thiết yếu, tạo được nguồn bổ sung hậu
cần quan trọng cho quân ta trước một mùa mưa khắc nghiệt đang đến.
Sau thắng trận Mường Sủi, anh Khămtày
tổ chức chiêu đãi anh Lập và tôi một bữa cơm, trong bữa cơm đó, anh Khămtày
nói:
- Bây
giờ chúng ta là lính đánh giặc chuyên nghiệp rồi ! Không phải nghiệp dư như
trước nữa !
Chúng tôi đều cười.
Thấm
thoát đã mấy mươi năm trôi qua, khi ngẫm lại những ngày cùng lãnh đạo, chỉ huy
chiến đấu bên nhau... anh Vũ Lập - Anh bộ đội Cụ Hồ là dấu ấn ghi đậm trong ký
ức của tôi và cũng chính vì thế nên tôi và anh đã cùng trụ vững tại chiến
trường Lào cả chục năm.
(Nguyễn
Tiến Dũng ghi, Bùi Minh Sơn hiệu đính)
